ارزشيابي عملكرد
ضرورت ارزيابي عملكرد
يكي ازحساس ترين وپيچيده ترين وظايف مديريت منابع انساني ,فرايندارزشيابي است .اين فرآيند ازاين جهت <حساس >است كه همراه بانوعي قضاوت وداوري مي باشدواين امرمي تواند موجب افزايش انگيزه كاركنان وياتخريب روحيه وافت كارآيي آنان شودوازاين بابت <پيچيده >است كه دسترسي به شاخصهاي عيني ومعيارصحيح ارزيابي براي اكثرفعاليتهاي غيريدي ومحصولات غيرقابل شمارش ,غالبامشكل و بعيدالوصول مي نمايد.
دربيان حساسيت امرارزشيابي وحسابرسي همين بس كه خداوندتبارك وتعالي اين عمل راصرفابه خوداختصاص داده اند(عليك البلاغ وعليناالحساب ) .
امابيان اين ويژگي براي فرايندارزيابي ,مديرراازپرداختن به اين وظيفه معاف نمي كندو ازضرورت انجام آن نمي كاهد.
چنانكه مولاي متقيان اميرمومنان مي فرمايد:
<ثم تفقداعمالهم وابعث العيون من اهل الصدق والوفا, عليهم ,فان تعاهدك في السرلامورهم حدو لهم ,علي استعمال الامان والرفق بالرعيه >(17)
سپس اعمال زيردستان وكارمندان راموردارزيابي قراربده وماموراني رابراي نظارت بركارمندان خودبگمار,ازكساني كه راستگووباوفاباشندتاحقايق رادقيقابه تواطلاع دهند,زيرا بازرسي مداوم وپنهاني سبب مي شودكه به امانت داري و مداراكردن به مردم ترغيب شوند.
دراين حديث حضرت ضمن تاكيدبرضرورت ارزيابي و تعيين كردن فردي كه داراي صفات وفاداري ودرستكاري باشد, فوايداين امرمهم رانيزبرشمرده است .اين عمل موجب <رعايت امانتداري >و<مدارا>بامردم وزيردستان مي شود.
صفات ارزياب
درحديث فوق حضرت امير(ع )پس ازبيان ضرورت ارزيابي عملكردافراد,براي مامورين ارزشيابي صفاتي راذكرمي فرمايند .
<وابعث العيون من اهل الصدق والوفا>
براين اساس يك ارزياب بايستي داراي ويژگي <صداقت >درعمل وگفتارو <وفاداري >به مسئول وقوانين وضوابط باشد.
همچنين درروايتي ازامام رضا(ع )نقل شده است كه فرموده اند:
<كان رسول الله (ص )اذابعث جيشا,بعث معه من ثقاته من يتجسس له خبره >(18)
پيامبراسلام (ص )همواره هنگامي كه لشكريان رابراي جنگ اعزام مي نمود,فردي مورداعتمادبه همراه اومي فرستادندكه از اوبه آن حضرت خبربرساند.
صفت موردتاكيدامام رضا(ع )درموردارزياب <وثاقت > است كه به نظرمي رسددرحديث قبلي كه ازحضرت امير(ع ) نقل شد , ويژگي فردثقه ,بابيان دوصفت <راستگويي >و <وفاداري >به خوبي توضيح داده شده است .
امادرخصوص صفت <راستگويي >بايدگفت ,افرادي كه براي گزارش دادن كارهاوچگونگي عملكردكاركنان انتخاب مي شوند, بايدراستگوباشندزيرااگردرگزارشهايي كه ارائه مي شود,غلوشودويامطالب ازآنچه هست ,خفيف ترجلوه داده شود,درهردوصورت مشكلات زيادي به بارخواهدآورد.آنان بايدبطوردقيق عين آنچه راكه واقع مي شود گزارش كنندودر ترسيم حالات ونقل كلمات بادقت تمام عمل كنند.
ويژگي <وفاداري >نيزيكي ازمسائل مهم درارزيابي است زيرااگرفردي وفادارنباشد,ممكن است اسرارافرادوسازمان را افشاكند,توسط افرادموردارزيابي تطميع شودوباارائه گزارشات غلط ,مديران ومسئولين رافريب داده وبه واكنشهاي نامناسب واداركند.
هدف ارزشيابي
دركتب مديريت منابع انساني ,اهدافي رابراي ارزيابي و نظارت برمي شمارندكه عبارتنداز:
1 - اطمينان ازاجراي دقيق برنامه ها
2- اطمينان ازتحقق اهداف
3 - آگاه شدن ازنتايج اهداف
4 - فراهم شدن امكان كنترل واصلاح انحرافات باامعان نظردر فرمايشات حضرت امير(ع )درحديث قبلي كه برضرورت وجود ارزياب وويژگي هاي آن اشاره شده بود,برنتايج فرآيندارزيابي نيزتصريح شده بود.آنجاكه فرموده بودند:
<علي استعمال الامان والرفق بالرعيه >
بااين عمل كاركنان ومسئولين تشويق به امانت داري مي شوند,
دراينجاامانت داري منحصربه امورمالي نيست بلكه برهمه شئون اداري مثل اجراي فرامين ,رعايت ضوابط ومقررات ,تمركزبراهداف اصلي وعمومي و...قابل تعيم است .به علاوه تشويق به توجه به مردم ومراجعين نيزدركنار فعاليت هاي سازماني ,نقطه اي است كه مي تواندازنتايج وبه تعبيربهترازاهداف ارزيابي باشد.
موضوع درخورتوجه اين است كه درمنابع اسلامي تاكيد بيشتري براصلاح رفتاروهدايت وراهنمايي كاركنان شده است . وتعابيري مثل <لعلهم يرشدون >و<لعلهم يذكرون >و<لعلم يرجعون >و<لعلم يضرعون >و...حاكي ازعنايت اسلام به هدايت وبازگشت واصلاح رفتار,نامطلوب وتشويق عملكردمثبت و... مي باشد.درحالي كه درديدگاه نظريه كلاسيك مديريت ,غالبا توجه به نكات منفي مي شودوهدف اصلي واوليه آن مچ گيري و تنبيه متخلفين مي باشد.