اميرحمزه مهرابي
كارمنديابي وگزينش
بخش عمده اي ازموفقيت سازمان ومديران بستگي به افرادي داردكه درسازمان به كاراشتغال دارند.همان طوركه مديربايدتوانايي اداره سازمان راداشته باشد,افرادوكاركنان نيز بايدشايستگي وتوانايي انجام كارهارابراساس اهداف سازمان داشته باشند,درغيراين صورت اهداف سازمان تحقق نمي پذيرد.براين اساس گزينش وانتخاب كاركنان شايسته حساسترين وظيفه مديرمنابع انساني راتشكيل مي دهد.
ضرورت گزينش
<ثم انظرفي امورعمالك فاستعملهم اختبارااولاتولهم محابا واثر فانهماجماع من شعب الجوروالخيان>(1)
پس دركارانتخاب عاملان خودبينديش وتنهاپس ازآزمون وامتحان ,آنهارابه كاربگماروازروي هواوهوس وبدون توجه به نظرديگران به كارشان مگيرچراكه اين عمل تركيبي ازاجزا ظلم وجوروخيانت است .
اين حديث به ماگوشزدمي كندكه به كارگيري واستخدام كاركنان بدون طي كردن مراحل گزينش وبدون توجه به تحقيقات وبرسي سوابق ,نوعي خيانت است .
قال ابوعبدالله (ع ):<من اتخذاخاامن غيراختبارالجاه الاضطرارالي مرافق الاشرار>(2)
هركس برادري رابدون آزمون وامتحان اختياركند,به حكم اضطرارناگزيرازرفاقت بابدان گردد.
دراين حديث علاوه بربيان ضرورت آزمون وامتحان براي گزينش ,پيامدآن نيزبيان شده است يعني اگرسازماني بدون انجام مراحل گزينشي اقدام به استخدام نيرويي كرد,درصورت نامناسب بودن آن نيرو,بالاجبارسازمان بايستي تاپايان بازنشستگي مشكلات اين فردراتحمل كند.
معيارهاي گزينش
دراغلب كتب مديريت منابع انساني ,به هنگام گزينش سفارش مي شودبه غيرازعلم وتخصص ,معيارهاي ديگري مثل :سابقه ,وضعيت خانوادگي ,حسب ونسب ,جنس ونژادو... نبايستي موردملاحظه قرارگيردولي درمتون اسلامي درموارد زيادي سفارش شده است كه درگزينش هاويژگي هايي مثل : سابقه ,صلاحيت خانوادگي ,ايمان واخلاص و...موردتوجه و عنايت نايت قرارگيرد.دراينجابه بعضي ازمواردي كه كمتردر كتب اخلاقي بدان پرداخته شده است ,اشاره مي كنيم .معيارهاي معرفي شده رامي توان دردوبخش دسته بندي كرد:
الف :معيارهاي عمومي گزينش :
حضرت علي (ع )به مالك اشترمي فرمايد:<ثم الصق بذوي المرووئات والاحساب واهل البيوتات الصالح والسوابق الحسنه >(3)
پس به سراغ كساني بروكه ازخانواده هاي اصيل ,نجيب , باشخصيت ,موئمن ,صالح وخوش سابقه باشند.
پس اصالت ونجابت خانوادگي وايمان وسابقه فرددر گزينشهابايستي موردتوجه قرارگيرد.حضرت اميردرجاي ديگر اين نامه مي فرمايد:<وتوخ منهم اهل التجرب والحيا>(4)
واز ميان آنهاافرادي كه باتجربه تروپاكتر(باحياتر)هستندبرگزين .
دراينجابه دوويژگي لازم يعني <تجربه >و<حيا>نيزاشاره شده است كه مي توان تجربه كاري راازمعيارهاي اختصاصي و حياراازمعيارهاي عمومي گزينش محسوب كرد.
قال علي (ع ):<والقدم في الاسلام المتقدم>
وكساني را برگزين كه دراسلام پيشگامترند.
ودربيان علت اين امرمي فرمايد:
<فانهم اكرم اخلاقااواصح اعراضااواقل في المطامع اشراقااو ابلغ في عواقب الامورنظراا>(5)
زيرااخلاق آنهابهتروخانواده آنهاپاكتروهمچنين كم طمع تر ودرسنجش عواقب كارهابيناترند.
البته درخصوص معيارهاي عمومي گزينش روايات بسيار زيادي وجودداردازجمله دريكي ازخطبه هاي نهج البلاغه معروف به خطبه همام ,صفات وويژگي هاي زيادي تكرارشده است كه به دليل اشتراك اين صفات بامباحث غيرمديريتي و محدوديت اين مقاله ,ازذكرآنهاپرهيزمي شود.
ب .معيارهاي اختصاصي گزينش :
داشتن <تجربه و<تخصص >و<كارداني > و . . . ازجمله معيارهايي است كه به كرات موردتاكيدمعصومين (ع )قرارگرفته است چنانچه حضرت اميرالمومنين علي (ع )مي فرمايد:
<ولاتقبلن في استعمال عمالك وامرائك شفاع الاشفاع الكفائ والامان >(6)
دربه كارگيري واستخدام عاملان ومسئولين هيچ شفاعتي (معياري )غيرازشفاعت كارداني وتخصص وامانت داري آنهارا نپذير.
حضرت امير(ع )دراين گفتارعلاوه بربيان معياراختصاصي گزينش هابه يك نكته اساسي ومبتلابه همه جوامع درهمه اعصاراشاره فرموده اندوآن عدم پذيرش واسطه هاست .پذيرش توصيه ازاين وآن وتقدم رابطه برضابطه وترجيح سفارش بر شايستگي وكفايت ,پديدهئ شومي است كه درصورت رواج پيدا كردن درنظام اداري ,موجب ناكارآمدي آن گشته وبابحران مشروعيت مواجه مي گردد.
برخورداري از<علم >و<تجربه >نيزجزشرايطي است كه موردسفارش واقع شده است .
قال علي (ع ):<العقل غريز تزيدبالعلم والتجارب >(7)
عقل غريزه اي است كه باآگاهي وتجربه افزايش مي يابد.
<عقل >باآن همه شان ومنزلتي كه براي آن ذكرمي شود, بازهم براي تقويت تكاملش به علم وتجربه نيازمنداست .
قال رسول الله (ص ):<راي الرجل علي قدرتجربته >(8)
انديشه هرفردبه ميزان تجربه اوبستگي دارد.
چنانچه ملاحظه مي شوداينقدركه روي <تجربه >تاكيدشده است كمترروي <سنوات خدمتي >تكيه شده است .چراكه بسيار هستندكساني كه سال هاي سال درمحل خدمت مي كنندولي تلاشي براي افزايش تجربه وتوان وكارايي خويش به عمل نميآورندوبرعكس افرادي هستندكه درهمان سال هاي اوليه خدمت ,باتلاش وكوشش وكسب علم وتجربه درمقايسه با پيران آن سازمان به درجات بالايي ازكارايي واثربخشي دست مي يابند.ازاين رودركلام حضرت به اين نكته ظريف توجه وبه جاي <سنوات خدمت >بر<تجربه >تاكيدشده است .البته نبايد سنوات خدمتي راباسابقه خوب وتقدم درمسلماني اشتباه گرفت .سنوات خدمتي رامي توان جزمعيارهاي اختصاصي دانست وسابقه تشرف به اسلام ازمعيارهاي عمومي گزينش محسوب مي گردند.
